Fjármál raforkukerfisins

Þegar skoðaður er ársreikningur Landsvirkjunar fyrir árið 1995 kemur í ljós að aflstöðvar eru eignfærðar á kr. 100.429 milljónir en uppsett afl allra aflstöðva er 912 MW. Þetta bendir til þess að stofnkostnaður á hvert MW sé u.þ.b. 110 milljónir. Reikna má samsvarandi hlutfall fyrir Blönduvirkjun sérstaklega en kostnaður við hana var rúmir 13 milljarðar og uppsett afl er 150 MW. Þar með er kostnaður á hvert MW í Blönduvirkjun um 90 milljónir. Við getum þá sagt að hvert uppsett kW kosti u.þ.b. 100 þúsund krónur.

Leikum okkur aðeins meira með tölur. Uppsett afl allra virkjana á landinu er um 1000 MW þar af hluti vegna stóriðju. Segjum að stóriðjan sé eðlilegur fylgifiskur nútíma samfélags sem íslendingar allir taka þátt í. Þá getum við deilt þessum 1000 MW á 270.000 íslendinga og fengið þá niðurstöðu að hver íslendingur kallar á tæp 4 kW af uppsettu afli í virkjunum til þess að þörfum hans sé fullnægt í starfi og leik. Það kostar þá samkvæmt útreikningunum að ofan um 400.000 krónur að virkja vatnsafl handa hverjum íslendingi. Stofnkostnaður við spennistöðvar, háspennulínur, vélar og áhöld er um 30% af stofnkostnaði aflstöðvanna. Upphæðin fer því yfir hálfa milljón þegar þessi búnaður er meðtalinn.
Hér er ekki talinn með kostnaður við dreifingu orkunnar um bæi og sveitir.

Á árinu 1995 kostaði rekstur framleiðslu- og flutningskerfis Landsvirkjunar með afskriftum og kostnaði við rannsóknir kr. 5.291 milljón, þ.e.a.s. um 5,8 milljónir á hvert uppsett MW. Rekstrarkostnaður vegna aflþarfar hvers íslendings er þá rúmar 17.000 krónur á ári og þá er enn frátalinn kostnaður við rekstur dreifikerfisins.

 

Lítum á orkunotkun í kWh á íbúa eftir svæðum (tölur frá 1995 úr ársskýrslum viðkomandi veitustofnana).

Hér kemur fram mikill munur á raforkunotkun í dreifbýli og þéttbýli, einkum vegna þess að í sumum landshlutum eru hús í þéttbýli hituð með jarðvarma. Á austurlandi er lítið um hitaveitur í þéttbýli og þess vegna er raforkunotkun þar álíka og í dreifbýlinu. Þá er í þéttbýli meira af upphituðu húsnæði fyrir hvern íbúa en í dreifbýli því þar sækir fólk vinnu utan heimilisins. Í sveitum er heimilið oft einnig vinnustaður.
Á hinn bóginn kemur dálítið á óvart hve mikil heildarorkunotkun er í Reykjavík þegar raforka og varmaorka er lögð saman. Til skýringar á þessu má nefna ýmis atriði, t.d. varmatöp í hitaveitukerfinu, hærri hita í húsum vegna ódýrari orku, hitun gangstétta og bílastæða o.fl.

 

Hvað kostar raforkan?
Í Reykjavík greiðir húseigandi u.þ.b. kr. 7,50 fyrir hverja kWh og u.þ.b. kr. 50 fyrir m³ (= 1 tonn) af heitu vatni. Ef hann nýtir vel varmann í hitaveituvatninu má gera ráð fyrir því að orkan í þessum rúmmetra vatns sé um 52 kWh. Hann greiðir því u.þ.b. eina krónu fyrir hverja kWh í heitu vatni. Af þessu sést hvílík búbót hitaveita er þar sem hennar nýtur við. Rétt er þó að hafa í huga að smærri hitaveitur á landsbyggðinni geta ekki boðið heita vatnið á svona hagstæðu verði, því í Reykjavík njóta notendur hagkvæmni stærðarinnar.